MOBİLİZASYON VE ÇOCUK- GENÇ - YETİŞKİNn
Mobilizasyon / eklem hareket açıklığı (ROM) ve hareket yeterliliği” açısından çocuk → ergen → yetişkindönemlerini, üç soruna göre akademik çerçevede kıyasladım. (Not: “mobilizasyon”u burada pratikte kullanılan anlamıyla eklem hareket açıklığını artırma/koruma + eklem–doku toleransını yönetme olarak ele alıyorum.) (Donti ve ark., 2022)
1) Hangi dönemde daha önemli?
Çocukluk (kabaca ilkokul çağı) mobilite kazanımı için “en verimli dönemlerden biridir” çünkü esneme/mobilite antrenmanına ROM yanıtı çocuklarda genelde daha büyüktür ve yüksek hacimli esnetmeye daha fazla adaptasyon görülebilir. (Donti ve ark., 2022)
Ergenlikte (özellikle büyüme atağı/PHV civarı) mobilizasyon “en kritik izleme ve bakım” dönemidir çünkü hızlı boy uzaması ile kas–tendon ünitesi uzunluk artışı senkron gitmeyebilir, ROM dalgalanabilir ve hareket kalitesi geçici olarak bozulabilir. (Storm ve ark., 2018)
Yetişkinlikte mobilizasyon “performans için daha hedefli ve spesifik” hale gelir çünkü spora/işe özgü gerekli ROM’yi korumak, kuvvet–kontrol ile birlikte yönetmek ve ağrı/overuse döngülerini önlemek ön plana çıkar. (Mason-Mackay ve ark., 2017)
Pratik sonuç:
- “Geliştirmek” için en avantajlı dönem: çocukluk. (Donti ve ark., 2022)
- “Kaybetmemek ve büyüme kaynaklı bozulmayı yönetmek” için en kritik dönem: ergenlik/PHV çevresi.(Storm ve ark., 2018; Parry ve ark., 2024)
- “Spora özgü limitleri azaltmak” için en kritik dönem: yetişkinlik. (Mason-Mackay ve ark., 2017)
2) Hangi dönemde düzeltilmesi daha zor?
Yetişkinlikte düzeltmesi genelde daha zordur çünkü yıllar içinde biriken antrenman/iş yükleri, tekrarlı stres, önceki sakatlıklar ve kronik hareket stratejileri ROM kısıtlarını ve kompansasyonları daha “yerleşik” hale getirebilir. (Mason-Mackay ve ark., 2017)
Ergenlikte “düzeltme zor” gibi görünmesinin nedeni çoğu zaman biyolojik değişkenliktir çünkü büyüme atakları sırasında ROM ve koordinasyon kısa dönem dalgalanabilir; yani sorun bazen “kalıcı kısalık” değil “geçici uyum sorunu” olabilir. (Storm ve ark., 2018; Parry ve ark., 2024)
Çocuklukta düzeltme çoğu zaman daha kolaydır çünkü ROM gelişimine yanıt daha yüksektir ve kalıcı doku toleransı/alışkanlık oluşturmak daha erken yerleşebilir. (Donti ve ark., 2022)
3) Hangi dönemde sakatlık oranlarıyla daha fazla ilişkili?
Ergenlik dönemi sakatlık riski/burden açısından en “duyarlı” dönemlerden biridir çünkü büyüme ve maturasyon süreçlerinin sakatlık riskine ve sakatlık yüküne katkı verdiğine dair derlemeler vardır. (Parry ve ark., 2024)
Ergen sporcularda yaralanmaların sık görüldüğünü ve yaş/alt grup farklarının önem taşıdığını gösteren sistematik derlemeler bulunur ve bu bulgular, yaşa özgü önleme stratejilerinin gerekliliğini vurgular. (Al-Qahtani ve ark., 2023)
Çocuklarda sakatlık profili yaşla değişir; daha büyük yaş gruplarında overuse oranının arttığını gösteren çalışmalar vardır ve bu, ROM/mobilite–yük yönetimi ilişkisinin ergenliğe doğru daha kritikleşmesine zemin hazırlar. (Stracciolini ve ark., 2013)
ROM kısıtlılıkları bazı yaralanma mekanikleriyle ilişkilidir (ör. ayak bileği dorsifleksiyon kısıtlılığı iniş mekaniğini bozabilir) ve bu tip kısıtların spora özgü yüksek hız/iniş–yön değiştirme taleplerinde risk çarpanı olabildiği raporlanmıştır. (Mason-Mackay ve ark., 2017)
Net cevap (senin 3 soruna tek tek)
1) “Daha önemli” olan dönem hangisi?
- Mobilite kazanımı için: Çocukluk daha avantajlı. (Donti ve ark., 2022)
- Sakatlık/performans kırılganlığı nedeniyle mobiliteyi yönetmek için: Ergenlik (PHV çevresi) daha kritik. (Parry ve ark., 2024; Storm ve ark., 2018)
- Spora özgü limitleri azaltmak için: Yetişkinlik daha hedefli önem taşır. (Mason-Mackay ve ark., 2017)
2) “Düzeltmesi daha zor” olan dönem hangisi?
- Genel olarak: Yetişkinlik (daha yerleşik kompansasyon + birikmiş yük). (Mason-Mackay ve ark., 2017)
- Ergenlikte zorluk: dalgalanma/PHV etkisi (kalıcı mı geçici mi ayırmak gerekir). (Storm ve ark., 2018; Parry ve ark., 2024)
3) “Sakatlık oranlarıyla daha ilişkili” olan dönem hangisi?
- En güçlü ilişki/pratikte en kritik dönem: Ergenlik–maturasyon süreci (risk ve burden artışı, büyüme etkileri). (Parry ve ark., 2024; Al-Qahtani ve ark., 2023)
Kaynakça (APA)
Al-Qahtani, M. A., Alzahrani, A. S., Alghamdi, A. A., & colleagues. (2023).
Sports-related injuries in adolescent athletes: A systematic review.
Cureus/PMC.
PMCDonti, O., Konrad, A., Panidi, I., Dinas, P. C., & Bogdanis, G. C. (2022). Is there a “window of opportunity” for flexibility development in youth? A systematic review with meta-analysis.
Sports Medicine – Open, 8, 76.
PMCMason-Mackay, A. R., Whatman, C., Reid, D., & colleagues. (2017). The effect of reduced ankle dorsiflexion on lower extremity mechanics and injury risk: A systematic review.
Journal of Science and Medicine in Sport.
PubMed+1Parry, G. N., Pavey, T. G., & colleagues. (2024). Associations between growth, maturation and injury in elite youth athletes: A review.
BMJ Open Sport & Exercise Medicine/PMC.
PMCStracciolini, A., Casciano, R., Friedman, H. L., Stein, C. J., Meehan, W. P., III, & Micheli, L. J. (2013). Pediatric sports injuries: An age comparison of children versus adolescents.
The American Journal of Sports Medicine, 41(8), 1922–1929.
SAGE JournalsStorm, J. M., Wolman, R., Bakker, E., & Wyon, M. (2018). The relationship between range of motion and injuries in adolescent dancers and sportspersons: A systematic review. BMJ Open Sport & Exercise Medicine, 4, e000365
